Europa Nu

Terugblik op Spaans voorzitterschap eerste helft 2010

This WEEK in the European Union

Van 1 januari tot en met 30 juni 2010 vervulde Spanje het voorzitterschap van de Europese Unie. Spanje nam dit roulerende voorzitterschap al drie keer eerder op zich, maar ditmaal zou het er anders uit gaan zien dan voorgaande keren. Spanje was namelijk de eerste EU-voorzitter onder het Verdrag van Lissabon. Als opvolgers van het alom geprezen Zweedse voorzitterschap rustte er een zware taak op de schouders van de Spanjaarden. De ambities waren dan ook groot.

Inhoud

  1. Omstandigheden
  2. Prioriteiten
  3. Bescheiden rol
  4. Evaluatie
  1. Argumenten in de discussie
  2. Uw reactie
  3. Meer informatie

bij Terugblik op Spaans voorzitterschap ...

meer
verder ouder nieuws
RSS | Wat is RSS?

1.

Omstandigheden

Voorheen werd de Europese Raad, bestaande uit de Europese regeringsleiders en staatshoofden, voorgezeten door de halfjaarlijks roulerende voorzitters, evenals de Raad van Ministers (de bijeenkomsten van de Europese vakministers). Maar sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon op 1 december 2009 kent de EU daar twee nieuwe vaste vertegenwoordigers voor: de Belgische oud-premier Herman van Rompuy werd voor de komende tweeënhalf jaar de permanente voorzitter van de Europese Raad, terwijl de Britse Catherine Ashton als Hoge Vertegenwoordiger de Raad voor Buitenlandse Zaken ging leiden - de enige ministerraad met een vaste voorzitter.

De topbijeenkomsten in Brussel worden dus niet langer door het voorzitterschap geleid. De vraag was nu hoe ondergeschikt de rol van de roulerende voorzitter is, die 'alleen nog maar' de overige vergaderingen van de Raad van ministers voorzit. En dat terwijl het Spaanse voorzitterschap, dat een record aantal toppen wilde houden, boordevol plannen zat.

Behalve met de nieuwe 'spelregels' die het Verdrag van Lissabon met zich mee bracht, kreeg het Spaanse voorzitterschap ook te maken met de gevolgen van de economische crisis. De EU-landen kampten met oplopende werkloosheid, met financieringstekorten die ver boven de toegestane 3 procent uitstijgen en met banken die een flinke geldinjectie van de nationale overheden ontvingen. Om de Europese economie te herstellen, was goede coördinatie vereist.

José Luis Rodriquez Zapatero wekte als premier van een land met vier miljoen werklozen echter niet veel vertrouwen op het gebied van de economie. Behalve dat aan Zapatero's autoriteit werd getwijfeld, werd het kopstuk van de Spaanse Socialistische Arbeiderspartij (PSOE) ook verweten in Europa te willen scoren om het falen van zijn binnenlandse beleid te verhullen. Maar aan de ambities van de Spaanse premier zou het niet liggen: de prioriteiten voor de eerste zes maanden van 2010 waren haast niet op de vingers van twee handen te tellen.

2.

Prioriteiten

In het Verdrag van Lissabon is voorgesteld dat per anderhalf jaar drie landen gezamenlijk afspraken maken over de verdeling van de taken. Spanje werkte dan ook nauw samen met België, die het voorzitterschap na Spanje bekleedde, en met Hongarije, dat sinds 1 januari 2011 voorzitter is. Als 'trojka' van voorzittende landen hadden zij een gemeenschappelijk programma tot 1 juli 2011 opgesteld met als belangrijkste onderwerpen het bestrijden van de economische crisis en klimaatverandering.

Spanje plaatste het economische herstel van Europa bovenaan de prioriteitenlijst. Met de nieuwe Europese economische strategie die in maart 2010 voor de komende tien jaar vastgesteld werd, hoopten de Spanjaarden de EU gecoördineerd door de crisis te leiden. Deze nieuwe economische visie is het vervolg op de Lissabon-strategie, het vorige tienjarenplan dat Europa de sterkste economie ter wereld had moeten maken. 

Een streven naar een sterke culturele sector maakte onderdeel uit van de nieuwe plannen. Daarnaast werd het Verdrag van Lissabon verder uitgewerkt en wilde het Spaanse voorzitterschap de positie van de Europese Unie op het wereldtoneel versterken.

Ook wilde premier Zapatero dat de Europese burgers in het centrum van het EU-beleid kwamen te staan, en dat hun rechten en vrijheden verder moesten worden ontwikkeld. Een prioriteit die de Spaanse premier in dit kader van zijn binnenlandse agenda meenam was het streven naar een plan om gelijke behandeling van mannen en vrouwen te bevorderen. Zo wilde hij huiselijk geweld bestrijden met nieuwe wettelijke maatregelen om vrouwen en slachtoffers van geweld van mannen tegen vrouwen te beschermen.

Verder zette het Spaanse voorzitterschap zich, net als de Zweden, in tegen de klimaatverandering. De uitkomsten van de klimaatconferentie die afgelopen december in Kopenhagen gehouden werd, moesten worden uitgewerkt, er zou een gemeenschappelijke energiemarkt ontwikkeld worden en er moest voor gezorgd worden dat de EU voor haar energievoorziening minder afhankelijk wordt van derden. Daarnaast moesten extra investeringen in onderzoek en onderwijs van Europa een toonaangevende speler maken, aldus Zapatero. Europa zou bijvoorbeeld een belangrijke bijdrage kunnen leveren door het gebruik van elektrische auto's te stimuleren.

Ook de verdere uitbreiding van de EU stond op de Spaanse agenda, zoals de toetreding van Kroatië en de nieuwe aanvragen van Albanië, Montenegro en IJsland. Zapatero hoopte daarnaast op vorderingen in het toetredingsproces van Turkije en wilde de relatie met Latijns-Amerika versterken.

3.

Bescheiden rol

Tijdens het Spaanse voorzitterschap moest duidelijk worden welke rol er voor het voorzitterschap is weggelegd naast de vaste voorzitter en de Hoge Vertegenwoordiger. De Spaanse premier benadrukte ondanks de grote ambities een bescheiden rol te gaan spelen en sprak met Van Rompuy af dat laatstgenoemde de toppen voor zou zitten. Zapatero stond hem daarin bij.

Het voorzitterschap, dat de politieke, economische en sociale koers van de EU aan moet geven, heeft regelmatig bijeenkomsten met de rapporteurs en andere vertegenwoordigers van het Europees Parlement. Op deze manier wordt geprobeerd alle lidstaten op één lijn te krijgen en snelle overeenstemming te bereiken tussen de Raad en het Parlement. Woensdag 20 januari presenteerde Zapatero in Straatsburg het programma van het Spaanse voorzitterschap aan het Europees Parlement.

Hierin liet hij het voornemen zich bescheiden op te stellen meteen varen. Zapatero bepleitte dat Europa competitiever moest worden met behulp van een Europese economische regering en een economisch beleid waar geen lidstaat zich aan zou kunnen onttrekken. Met andere woorden: hij wilde de lidstaten verplichten tot verdere economische samenwerking. Volgens Zapatero had de crisis de EU ertoe gedwongen de vrijblijvende coördinatie van het economische beleid op te geven.

De lidstaten moesten zich nu verenigen en onderling harde afspraken maken. Deden ze dat niet dan zouden ze volgens Zapatero te maken krijgen met corrigerende maatregelen zoals het intrekken van EU-subsidies. Een boete dus. Het Parlement had sympathie voor het plan het economische beleid beter op elkaar af te stemmen, maar het voorstel tot sancties gaf Zapatero een stortvloed aan kritiek, niet in de laatste plaats vanuit Duitse hoek.

4.

Evaluatie

Zapatero zelf was zeer tevreden na afloop van de termijn. Tijdens een terugblik in het Europees Parlement op 6 juli 2010 benadrukte hij dat Spanje veel heeft gedaan om vooruitgang in economische integratie te bereiken. De EU heeft onder Spaans leiderschap twee essentiële stappen genomen tegen de crisis: het bestrijden van de Griekse tekorten en de versterking van Europese financiële supervisie. Ook zei hij dat het Spanje was dat als eerste lidstaat sancties voorstelde tegen lidstaten die het Stabiliteit- en groeipact niet naleven. Het meest zichtbaar was Spanje echter in de discussie over het publiek maken van de resultaten van stresstests voor Europese banken. Ook de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, vond het Spaanse voorzitterschap geslaagd. Hij benadrukte dat Spanje in een zeer lastige tijd moest optreden, maar er goed uit is gekomen. Barroso zei dat de EU2020-strategie vakkundig is uitgebouwd met door Spanje gecoördineerde overeenkomsten, over innovatie, werkgelegenheid, onderwijs en sociale integratie. Jerzy Buzek, voorzitter van het Europees Parlement, noemde het eerste half jaar van 2010 een goede samenwerking tussen de verschillende instellingen, nadat het Verdrag van Lissabon een en ander had veranderd in de verhoudingen.

In het Parlement werd wisselend gereageerd op het Spaanse voorzitterschap. De leider van de Sociaaldemocratische fractie (S&D) Martin Schultz roemde Spanje voor het bereiken van zoveel resultaten tijdens zulke moeilijke tijden. Er klonken ook minder positieve geluiden. Spaans Europarlementariër Jaime Mayor Oreja, nota bene partijgenoot van Zapatero, zei dat Spanje niet in staat was een bijdrage te leveren aan het oplossen van de economische crisis, omdat het zelf een voornaam onderdeel van het probleem is. Ook het annuleren van diverse topontmoetingen, waaronder die met de Verenigde Staten, werd de Spaanse voorzitter niet in dank afgenomen.

Diverse EU-diplomaten hebben de vloer aangeveegd met het Spaanse voorzitterschap. De afgelaste top met de VS heeft Spanje veel gezichtsverlies opgeleverd, maar de belangrijkste kritiek is dat Zapatero veel te weinig zichtbaar was in de discussie over de eurocrisis. Dat is op twee manieren uit te leggen. Eén lezing is dat Zapatero zich geheel in stijl van het Verdrag van Lissabon bewust naar de achtergrond schoof, nadat Van Rompuy de functie van voorzitter van de Europese Raad had overgenomen. Zoals een Spaans diplomaat zei: "Hij staat op de juiste plaats, in de schaduw." Een andere lezing is dat de Spaanse premier zich verschool achter de Belg, om de aandacht af te leiden van de slechte staat van de economie in zijn land. Ook hier werd de vraag gesteld in hoeverre een land dat economisch slecht presteert de EU kan aanvoeren in de strijd tegen een crisis.

Waar Spanje wellicht juist te veel in beeld kwam, betrof het buitenlands beleid. Juist op dat gebied is met het Verdrag van Lissabon een nieuwe functie ontstaan, namelijk die van Hoge Vertegenwoordiger. Er is stevige kritiek geuit op het Spaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, dat te vaak en ongepast het initiatief nam, waardoor de nieuwe EU functie regelmatig opzij werd geschoven. Zo zei de Spaanse ambassadeur in Peking dat het EU-embargo van China opgeheven moest worden. Minister van Buitenlandse Zaken Moratinos kondigde later aan dat de EU de relaties met Cuba moest normaliseren en was hij degene die een brief schreef naar de media over de aanval op een konvooi met hulpgoederen voor Gaza, niet de Hoge Vertegenwoordiger. Diplomaten noemden deze optredens symbolisch voor het rommelige karakter van het Spaanse optreden.

5.

Argumenten in de discussie

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over het Spaanse voorzitterschap. Uiteraard is bij alle standpunten wel een kanttekening te plaatsen, wat de discussie boeiend maar niet eenvoudiger maakt. Europa is wikken en wegen. Door op de links te klikken krijgt u meer informatie én nuancering.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.

  • De Spaanse focus op de economie en werkgelegenheid was opmerkelijk

    Spanje heeft met bijna 20% van de beroepsbevolking een schrikbarend hoge werkloosheid, het begrotingstekort schiet richting de 10% van het BBP en de vastgoedsector waar de Spaanse economie het afgelopen decennium sterk op heeft gesteund is volledig ingestort. Een land dat in eigen huis een falend economisch beleid voert, kan onmogelijk in staat worden geacht om de economie van de EU aan te sturen.

  • Het was goed dat Spanje op gendergelijkheid focuste

    Gelijke behandeling van mannen en vrouwen is een onderwerp waarmee Zapatero's kabinet in eigen land al veel bereikt heeft. De Spaanse regering lanceerde bij haar aantreden in 2004 een vooruitstrevend beleid om de achterstand van vrouwen ten opzichte van mannen te overbruggen. Zo is er nu een wet tegen vrouwenmishandeling en werd in 2008 een ministerie van Gelijkheid opgericht. Bovendien is dit onderwerp een stuk belangrijker geworden op Europees gebied nu, sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, het Handvest van de Grondrechten juridisch bindend is.

6.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.

7.

Meer informatie